Σε κάποιο χώρες δίνεται «πράσινο φως» για την κατασκευή του, σε κάποιες άλλες απαγορεύεται – Τι συμβαίνει;
Η πρώτη χώρα που επέτρεψε την εμπορία συνθετικού κρέατος ήταν η Σιγκαπούρη το 2020, με την Ολλανδία να δίνει το «πράσινο φως» υπό όρους, το καλοκαίρι του 2023, σύμφωνα με το Vegconomist. Αν, λοιπόν, το συνθετικό κρέας είναι τόσο μεγάλη εφεύρεση τότε γιατί δεν έχει καταφέρει, μέχρι στιγμής, να μπει στην καθημερινή μας διατροφή;
Το συνθετικό ή τεχνητό κρέας είναι ένα προϊόν που δημιουργείται στο εργαστήριο από ζωικά βλαστικά κύτταρα, που εξάγονται από το τμήμα του μηρού του ζώου και πολλαπλασιάζονται σε ελεγχόμενο περιβάλλον. Ως εκ τούτου, το κρέας αυτό δεν έχει κόκαλα, ιστούς ή λίπος. Τη δεκαετία του 2010, το συνθετικό κρέας παρουσιαζόταν σαν μια μεγάλη πρωτοπορία που θα έσωζε τον κόσμο, με επενδυτές γνωστά ονόματα, όπως ο Bill Gates και ο Leonardo DiCaprio. Το πρώτο εργαστηριακό μπιφτέκι παρουσιάστηκε το 2013 στο Λονδίνο. Αποτελούνταν από 10.000 λωρίδες με μυοσωλήνες που αναπτύχθηκαν σε μια υδρογέλη. Σε αυτό είχαν προστεθεί χρωστικές, αρώματα και συστατικά για να αποκτήσει την επιθυμητή υφή.
Τώρα, η τεχνολογία που χρησιμοποιείται για την παραγωγή τεχνητού κρέατος βρίσκεται ακόμη στο στάδιο της ανάπτυξης. Για αυτό, είναι δύσκολο να γνωρίζουμε ακριβώς πώς θα εξελιχθεί η παραγωγή και πώληση τεχνητού κρέατος στο μέλλον. Σε κάθε περίπτωση, στόχος των υπευθύνων είναι να δημιουργήσουν κρέας όσο το δυνατόν πιο κοντά σε αυτό που γνωρίζουμε, τόσο στην υφή και την ποικιλία των τελικών προϊόντων, όσο και στη βιολογική και διατροφική του σύνθεση.
Παρεμπιπτόντως, η παραγωγή συνθετικού κρέατος είναι πανάκριβη— το 2008 η παρασκευή ενός φιλέτου από μοσχάρι βάρους 250 γραμ. κόστιζε 1 εκατομμύριο δολάρια! Η Κοινοπραξία για το Κρέας Ιν Βίτρο είχε διαβεβαιώσει ότι, μόλις η τεχνολογία το επιτρέψει, θα υπάρξουν σημαντικές μειώσεις στην τιμή του συνθετικού κρέατος. Σήμερα, το συνθετικό κρέας κοστίζει περίπου 63 δολάρια το κιλό για να παραχθεί.
Οι διεθνείς οργανισμοί αναγνωρίζουν όλο και περισσότερο την ανάγκη μείωσης των εκπομπών από τον τομέα της κτηνοτροφίας και προτείνονται ορισμένες παρεμβάσεις (FAO, 2018b). Οι έρευνες υποδεικνύουν ότι οι επιπτώσεις της καλλιέργειας κρέατος στο περιβάλλον θα είναι σημαντικά λιγότερες από αυτές της σφαγής ζώωv. Μάλιστα, μελέτες των Πανεπιστημίων της Οξφόρδης και του Άμστερνταμ πιστεύουν ότι η καλλιέργεια κρεάτων είναι «δυνητικά… λύση πιο αποτελεσματική και φιλική προς το περιβάλλον», με τις εκπομπές άνθρακα να περιορίζονται στο 4%, την ενεργειακής κατανάλωση να περιορίζεται έως και 45%, ενώ παράλληλα θα εξοικονομηθεί και χώρος.
«Απαγορεύεται» Vs «Επιτρέπεται»
Νωρίτερα τον Φεβρουάριο, η Φλόριντα απαγόρεψε το τεχνητό κρέας με τον ρεπουμπλικανό κυβερνήτης Ron DeSantis να δηλώνει: «Δεν πρόκειται να δεχτούμε κανένα ψεύτικο κρέας. Δε λειτουργεί έτσι εδώ». Αυτό που συμβαίνει στη Φλόριντα είναι μέρος μιας ευρύτερης πολιτικής για την παρεμπόδιση της εκκολαπτόμενης βιομηχανίας συνθετικού κρέατος. Τον περασμένο μήνα, νομοθέτες στην Αριζόνα εισήγαγαν μια παρόμοια απαγόρευση, ενώ και στο Τενεσί πιέζουν για απαγόρευση της παραγωγής συνθετικού κρέατος με επιβολή προστίμου ύψους 1 εκατομμυρίου δολαρίων για τους παραβάτες.
Το ιταλικό κοινοβούλιο απαγόρεψε επίσης την παραγωγή και πώληση συνθετικού κρέατος, σε μια προσπάθεια της Μελόνι, όπως λέει, να αναδείξει τις γαστρονομικές παραδώσεις της χώρας της. Ο Ιταλός υπουργός Γεωργίας υποστήριξε την απόφαση, προσθέτοντας ότι ελπίζει πως η Ευρωπαϊκή Ένωση θα ακολουθήσει με παρόμοιους κανόνες. Η απαγόρευση αυτή χαροποίησε τους αγρότες αλλά συναντήθηκε από αντιδράσεις από την πλευρά μερικών ακτιβιστών. «Η κυβέρνηση θα πρέπει να αφήσει τους Ιταλούς να αποφασίσουν τι θέλουν να φάνε, αντί να καταπνίγει την ελευθερία των καταναλωτών», είχε δηλώσει η Alice Ravenscroft, επικεφαλής πολιτικής στο Good Food Institute (GFI) Europe. Μετά την Ιταλία, η Γαλλία και η Αυστρία κατέθεσαν πρόταση νόμου για την απαγόρευση του τεχνητού κρέατος.
Άλλες ευρωπαϊκές χώρες δείχνουν να υιοθετούν διαφορετική στάση. Στη Δανία, η εταιρεία Remilk επενδύει στην παραγωγή συνθετικού γάλακτος, που παράγεται χωρίς αγελάδες, ενώ στη Γερμανία η εταιρεία Bluu Seafood φτιάχνει ψαροκροκέτες που καλλιεργούνται in vitro. Επιπλέον, οι κυβερνήσεις της Ολλανδίας, του Ηνωμένου Βασιλείου και της Ισπανίας, διοχετεύουν εκατομμύρια ευρώ για τη χρηματοδότηση του συνθετικού κρέατος.
Τον Φεβρουάριο του 2023, η επίτροπος της Κομισιόν Mariya Gabriel είχε αναφέρει ότι ήδη χρηματοδοτούνται από την ΕΕ, έρευνες «για τη βελτίωση των γνώσεων, σχετικά με τις πιθανές επιπτώσεις στο περιβάλλον και στην υγεία του καλλιεργημένου κρέατος και των καλλιεργημένων θαλασσινών προϊόντων». Σύμφωνα με τα λεγόμενά της, η Ευρωπαϊκή Ένωση έδειχνε θετική στην υιοθέτηση του τεχνητού κρέατος, ως μια πιο βιώσιμη πηγή πρωτεΐνης κι άλλων θρεπτικών συστατικών.
Παρ’ όλ’ αυτά, ακριβώς έναν χρόνο μετά, η ΕΕ φαίνεται να υποχωρεί στην προώθηση του τεχνητού κρέατος. Σύμφωνα με ρεπορτάζ του POLITICO, ένα προσχέδιο της πρότασης για τους κλιματικούς στόχους του 2040, ανέφερε ότι η ΕΕ θα πρέπει να διασφαλίσει «τα κατάλληλα κίνητρα» έτσι ώστε οι πολίτες να μπορούν να ακολουθήσουν πιο υγιεινές διατροφές, βασισμένες στην διαφοροποιημένη πρόσληψη πρωτεΐνης, μια πιο προσιτή επιλογή για τους καταναλωτές». Η φράση «διαφοροποιημένη πρόσληψη πρωτεΐνης» αφαιρέθηκε από το τελικό έγγραφο.
Τα παραπάνω, όμως, ίσως να μη επηρεάζουν άμεσα τον μέσο καταναλωτή, αφού αργεί ακόμα η στιγμή που το τεχνητό κρέας θα φτάσει στο χασάπικο της γειτονιάς μας. Η ακριβή τιμή του, όπως γράψαμε παραπάνω, είναι ένας αρκετά σημαντικός λόγος για αυτό. Εκτός αυτού, απαιτείται μεγάλη κατανάλωση ενέργειας για την παραγωγή του. Μιλάμε για τεράστιους ενεργοβόρους βιοαντιδραστήρες, εξελιγμένα μηχανήματα και μεγάλες εγκαταστάσεις παραγωγής. Επιπλέον, η έγκριση του τεχνητού κρέατος θα είναι μια ακόμη πιο δύσκολη και χρονοβόρα διαδικασία, ιδιαίτερα στην Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς πολλά κράτη μέλη θα θελήσουν να προστατεύσουν τα συμφέροντα των εγχώριων βιομηχανιών κρέατος.
Είναι ξεκάθαρο πως η ανάπτυξη των συνθετικών τροφών (όχι μόνο του κρέατος) θέτει σε κίνδυνο τις θέσεις εργασίας εκατομμυρίων αγροτών, κτηνοτρόφων, ψαράδων κι άλλων εργαζόμενων. Και αυτό, ανάμεσα στα υπόλοιπα, είναι κάτι που οι νομοθέτες πρέπει να λάβουν σοβαρά υπόψη.
