Ιατρική Ευθανασία: Τι ισχύει στο εξωτερικό και τι στην Ελλάδα- Η νομιμοποίησή της στην Ευρώπη και η υπόθεση Ντελόν

Ο εμβληματικός Γάλλος ηθοποιός Αλέν Ντελόν επέλεξε να φύγει από τη ζωή κάνοντας ευθανασία σε ειδική κλινική στην Ελβετία, αποκάλυψε σε πρόσφατη συνέντευξή του, ο γιος του ηθοποιού, Άντονι. Τί είναι η ιατρική ευθανασία και τί ισχύει σήμερα στην Ελλάδα;

Ο Άντονι Ντελόν, επίσης ηθοποιός, ανέφερε μιλώντας στο γαλλικό ραδιόφωνο RTL ότι έχει συμφωνήσει να είναι δίπλα στον πατέρα του, στις τελευταίες στιγμές της ζωής του.

Όπως εξήγησε, ο πατέρας του είναι πιθανό να οδηγήθηκε σε αυτή την απόφαση μετά τη δύσκολη εμπειρία που είχε με τον θάνατο της πρώην συζύγου του και μητέρας του Άντονι, Νάταλι Ντελόν. Η Νάταλι Ντελόν πέθανε από καρκίνο στο πάγκρεας το 2021, χωρίς να μπορέσει να υποβληθεί σε ευθανασία, όπως επιθυμούσε.

Η αποκάλυψη για τον Αλέν Ντελόν επαναφέρει στο προσκήνιο το ζήτημα της ευθανασίας που απασχολεί την ανθρωπότητα αιώνες.

Στις 25 Ιουνίου του 2021 τέθηκε σε ισχύ στην Ισπανία η νομοθεσία που επιτρέπει την ευθανασία, καθιστώντας τη χώρα μία από τις λίγες που επιτρέπει στους ασθενείς που πάσχουν από ανίατες ασθένειες να βάλουν τέλος στη ζωή τους.

Η Ισπανία έγινε η τέταρτη ευρωπαϊκή χώρα που αποποινικοποίησε την ευθανασία, μετά την Ολλανδία, το Βέλγιο και το Λουξεμβούργο. Το νομοσχέδιο αυτό αποτελούσε προτεραιότητα της κυβέρνησης του Ισπανού πρωθυπουργού Πέδρο Σάντσεθ και υιοθετήθηκε τον Μάρτιο από το κοινοβούλιο.

Βάσει του νόμου επιτρέπεται η ευθανασία – όταν ένας θεραπευτής προκαλεί τον θάνατο του ασθενούς–, όπως και η ιατρικά υποβοηθούμενη αυτοκτονία – όταν ο ασθενής λαμβάνει μόνος του μια δόση σκευάσματος που του έχει συνταγογραφηθεί για να πεθάνει.

Προβλέπει ότι όποιος «πάσχει από μια σοβαρή και ανίατη ασθένεια» ή έχει «χρόνιους πόνους που τον καθιστούν ανίκανο» μπορεί να ζητήσει τη βοήθεια ενός γιατρού για να πεθάνει και άρα να αποφύγει «τον αφόρητο πόνο».

Ωστόσο ο νόμος περιέχει και αυστηρούς όρους: το άτομο, Ισπανός ή κάτοικος Ισπανίας, πρέπει να «έχει πλήρη συνείδηση» όταν λαμβάνει την απόφαση να πεθάνει, ενώ το αίτημά του πρέπει να γίνεται γραπτώς «χωρίς εξωτερική πίεση» και να επαναληφθεί 15 ημέρες αργότερα.

Ο γιατρός μπορεί να απορρίψει το αίτημα, αν εκτιμήσει ότι δεν πληρούνται τα κριτήρια ή ότι ο ασθενής δεν έχει πλήρη συνείδηση. Εξάλλου το αίτημα θα πρέπει να εγκριθεί και από δεύτερο γιατρό και να λάβει το πράσινο φως από επιτροπή.

Ο νόμος διχάζει την κοινή γνώμη στην Ισπανία και προκάλεσε την αντίθεση των κομμάτων της δεξιάς και της καθολικής εκκλησίας. Το Λαϊκό Κόμμα, το κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης, προσέφυγε κατά του νόμου στο Συνταγματικό Δικαστήριο.

Τι είχε γίνει στην Ισπανία

Τον Ιούλιο του 2019 ισπανικό δικαστήριο της χώρας διέταξε νοσοκομείο να προχωρήσει σε ανάνηψη μίας ασθενούς, που η περίπτωσή της έγινε σύμβολο στην αντιπαράθεση για το δικαίωμα στην ευθανασία.

Ο γιατρός Μάρκος Ουρμάν συγκέντρωσε 600.000 υπογραφές μέσω της πλατφόρμας Change.org, προκειμένου η εισαγγελία να μη διώξει ποινικά τον Άνχελ Ερνάνδεθ, τον άνθρωπο που βοήθησε τη σύζυγό του Μαρία Χοσέ Καράσκο, η οποία έπασχε από πολλαπλή σκλήρυνση να φύγει αξιοπρεπώς από τη ζωή, όπως του είχε ζητήσει η ίδια.

Ο Τσέμα Λορέντε είδε την σύζυγό του που έπασχε από Αλτσχάιμερ να πεθαίνει χωρίς να μπορέσει να της προσφέρει ένα λυτρωτικό τέλος. Μέσω της ίδιας πλατφόρμας, οι υπογραφές που συγκεντρώθηκαν από την πρωτοβουλία που είχε ξεκινήσει η οικογένειά του ξεπέρασαν τις 374.000, ενώ άλλες 99.000 υπογραφές καταθέτει η Μαρία Ασουνθιόν Γκόμεθ, χήρα του Λουΐς ντε Μάρκος, που δεν κατάφερε να φύγει από τη ζωή όπως ήθελε.

Τι είναι όμως η ιατρική ευθανασία

Ευθανασία ορίζεται κυρίως η προσφυγή σε διαδικασίες που επιτρέπουν να προκληθεί ανώδυνος θάνατος σε μία ανθρώπινη ύπαρξη που το επιθυμεί ή υποτίθεται ότι το επιθυμεί. Για πρώτη φορά ο συγκεκριμένος όρος  χρησιμοποιήθηκε στο πλαίσιο της ιατρικής από το Francis Bacon το 17ο αιώνα.

Γίνεται αναφορά σε έναν εύκολο, ανώδυνο, ευτυχή θάνατο, όπου ήταν ευθύνη του γιατρού να απαλύνει τους «φυσικούς πόνους» του σώματος. Ο Bacon αναφέρεται σε μια «εξωτερική ευθανασία» σε αντιδιαστολή προς την «πνευματική» ευθανασία, η οποία απαιτεί την προετοιμασία της ψυχής.

Για να καταλάβετε πόσο σύνθετο πράγμα είναι η ευθανασία θα πρέπει να ξέρετε ότι διακρίνεται ανάλογα με το πως ο άνθρωπος που θα την επιλέξει δίνει την συγκατάθεσή του. Ετσι υπάρχει η εκούσια, η ακούσια και η μη εθελοντική. Υπάρχει ακόμη η μη εθελοντική ενεργός, η παθητική, η έμμεση και η ιατροϋποβοηθούμενη αυτοκτονία.

Ας αναλύσουμε κάθε μία

Εκούσια ενεργός: Είναι η σκόπιμη χορήγηση από το γιατρό φαρμακευτικών ουσιών ή η εφαρμογή άλλων ιατρικών πράξεων που οδηγούν στο θάνατο του ασθενούς. Για την πράξη αυτή απαιτείται ρητή απαίτηση και πλήρης θετική συγκατάθεση του ασθενούς.

Ακούσια ενεργός: Είναι η σκόπιμη χορήγηση από το γιατρό φαρμάκων ή η εφαρμογή άλλων ιατρικών πράξεων που οδηγούν στο θάνατο του ασθενούς. Ο ασθενής είναι διανοητικά ικανός, αλλά δεν υπάρχει εκ μέρους του ρητή απαίτηση και πλήρης συγκατάθεση. Ο ασθενής δε ρωτήθηκε αν θέλει να τερματίσει τη ζωή του.

Μη εθελοντική ενεργός: Στο πρώτο σκέλος είναι παρόμοια με τις δύο προηγούμενες. Όμως, ο ασθενής παρουσιάζει διανοητική έκπτωση (διανοητική αναπηρία) και κατά συνέπεια αδυνατεί ρητά να απαιτήσει το θάνατό του. Παράδειγμα είναι ο κωματώδης ασθενής.

Παθητική: Ορίζεται ως η διακοπή ή η απόσυρση μιας υποστηρικτικής για τη ζωή του ασθενούς θεραπευτικής αγωγής (π.χ. αναπνευστήρας) με αποτέλεσμα το θάνατό του.

Έμμεση: Ορίζεται ως η χορήγηση ναρκωτικών ή άλλων φαρμακευτικών ουσιών για την ανακούφιση της συμπτωματολογίας του ασθενούς (π.χ. πόνου), που έχει όμως ως έμμεσο επακόλουθο τη βαθμιαία πρόκληση σοβαρού βαθμού καταστολής του αναπνευστικού του συστήματος και τελικά το θάνατό του.

Ιατροϋποβοηθούμενη αυτοκτονία: Ο γιατρός, προβαίνοντας σε φαρμακευτικές ή άλλες παρεμβάσεις στον ασθενή, γνωρίζει συνειδητά ότι αυτός θα τις χρησιμοποιήσει για να τερματίσει τη ζωή του.

Τι ισχύει στην Ελλάδα

Στην Ελλάδα για την ακούσια ευθανασία ισχύει το Άρθρο 300 του Ποινικού Κώδικα περί ανθρωποκτονίας με συναίνεση: «Όποιος αποφάσισε και εκτέλεσε ανθρωποκτονία ύστερα από σπουδαία και επίμονη απαίτηση του θύματος και από οίκτο για αυτόν που έπασχε από ανίατη ασθένεια, τιμωρείται με φυλάκιση».

Με τη διατύπωση αυτή αναγνωρίζεται κατά κάποιον τρόπο η ύπαρξη ελαφρυντικού, το οποίο μπορεί να ληφθεί υπόψη στην επιμέτρηση της ποινής.

Το διάλογο γύρω από το αμφιλεγόμενο θέμα «ευθανασία» αναμόχλευσε ο Αλέξανδρος Βέλιος. Μάλιστα αρχικά υπήρξε η διάθεση να συζητηθεί το θέμα στις αλλαγές που θα γίνονταν στον νέο ποινικό κώδικά. Το είχε εξαγγείλει ο πρώην υπουργός Δικαιοσύνης Σταύρος Κοντονής μετά από ερώτηση που του είχε κάνει ο τότε βουλευτής του Ποταμιού Γιώργος Αμυράς αλλά τελικά κάτι τέτοιο δεν συνέβη.

Τι ισχύει στον υπόλοιπο κόσμο

Στις περισσότερες χώρες ο όρος ευθανασία περιορίζεται στην ενεργό ευθανασία. Η υποβοηθούμενη αυτοκτονία δεν υπάγεται στην ευθανασία. Στη Πολιτεία του Όρεγκον των ΗΠΑ θεωρείται νόμιμη και, παρά το όνομά της, δεν συγκαταλέγεται νομικά στις αυτοκτονίες. Η ενεργός ευθανασία με τη διακοπή θεραπείας που συντηρούν τη ζωή, θεωρείται καθολικά στις ΗΠΑ νόμιμη. Η χορήγηση αναλγητικών προς ανακούφιση του πόνου, ακόμα και αν επιταχύνει το θάνατο, έχει κριθεί νόμιμη από αρκετά δικαστήρια.

Μερικές χώρες έχουν νομιμοποιήσει την εκούσια ευθανασία, αλλά αυτή γενικά θεωρείται εγκληματική ανθρωποκτονία. Στην Ολλανδία, το Λουξεμβούργο και το Βέλγιο, όπου έχει νομιμοποιηθεί η ευθανασία, ακόμα θεωρείται ανθρωποκτονία, αλλά δεν διώκεται αν ο γιατρός πληροί ορισμένες νομικές εξαιρέσεις.

Στη βελγική γερουσία έχει υποβληθεί νομοσχέδιο που επεκτείνει τη νομιμοποίηση της ευθανασίας σε περιπτώσεις παιδιών που βρίσκονται στο τελικό στάδιο ανίατης νόσου και υποφέρουν από αφόρητο πόνο που δεν είναι δυνατόν να καταπραϋνθεί. Τα παιδιά αυτά πρέπει να είναι σε θέση να αποφασίσουν για τη ζωή τους.

Στην Ολλανδία  η ευθανασία έχει νομιμοποιηθεί υπό ορισμένες συνθήκες. Ο γιατρός προβαίνει στην ευθανασία μόνο όταν υπάρχει αξίωση του ασθενούς για θάνατο, οπότε τη διενεργεί ως μια επιπρόσθετη θεραπεία. Ο «φιλεύσπλαχνος» γιατρός δε χάνει την ηθική του υποχρέωση για φροντίδα του ασθενούς, ακόμα κι όταν επιτρέπεται η ευθανασία.

Πηγή: Ελεύθερος Τύπος