Τον Δεκέμβριο του 1842, ο Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης υπαγόρευσε στον γραμματικό του την Πολιτική Διαθήκη του. Ήταν βαριά άρρωστος και πίστευε ότι το τέλος του πλησίαζε. Για πολλά χρόνια τον ταλαιπωρούσε η ποδάγρα, η οποία αποτέλεσε σημαντικό εμπόδιο για τη συμμετοχή του στις πολεμικές επιχειρήσεις της Ελληνικής Επανάστασης. Τη θέση του στην ηγεσία των μανιατικών στρατευμάτων ανέλαβαν τα αδέρφια του και τα παιδιά του, με προεξάρχοντες τον Κυριακούλη και τον Ηλία. Αμφότεροι έχασαν τη ζωή τους στα πεδία των μαχών το 1822, ο πρώτος στη Σπλάντζα της Ηπείρου και ο δεύτερος στα Στύρα της Εύβοιας.
Ο Πετρόμπεης τελικά ανάρρωσε και αποφάσισε να μην δημοσιεύσει τη Διαθήκη του με αποδέκτη την πατρίδα. Όταν έφυγε από τη ζωή πέντε χρόνια αργότερα, στις 17 Ιανουαρίου 1848, η οικογένειά του σεβάστηκε την επιθυμία του να μην δημοσιευτεί ακόμα ο απολογισμός της πολιτικής του πορείας. Πέρασαν πολλά χρόνια, για την ακρίβεια πενήντα πέντε, έως ότου ο εγγονός του Πετρόμπεη, υποστράτηγος Γεώργιος Μαυρομιχάλης, προσέγγισε τον διευθυντή της Νέας Ημέρας Τεργέστης Ιωάννη Χαλκοκονδύλη και του ζήτησε να δημοσιεύσει την Πολιτική Διαθήκη του Μανιάτη προύχοντα στην εφημερίδα του. Στην τέταρτη σελίδα του φύλλου της 15ης/28ης Μαρτίου 1903 ο Χαλκοκονδύλης δημοσίευσε «απαράλλακτον» το κείμενο του Μαυρομιχάλη.
Κεντρική θέση στο κείμενο κατέχουν οι θυσίες της οικογένειας του στον Αγώνα της Ανεξαρτησίας. «Μετά την απελευθέρωσιν ενός μέρους της πατρίδος μου, εκ του όλου της Ελλάδος, δεν εόρτασα εορτήν εθνικήν, νίκην εθνικήν, χωρίς να κλαύσω τον θάνατον των υιών μου, των αδελφών μου, των συγγενών μου, των οικείων μου, και χωρίς να έχω άλλην παρηγορίαν ή μη την ενθύμησιν, ότι εξεπλήρωσα πιστώς τα χρέη μου προς την Πατρίδα, και χωρίς να φέρω κατά νουν την τόσων χρόνων ευδαιμονίαν του Μαυρομιχαλικού οίκου, τον οποίον εγώ ύψωσα έτι μάλλον, δια να τον θυσιάσω αφειδώς και αταράχως διά την λαμπράν Σου δόξαν, φιλτάτη μοι Πατρίς! Και τον εθυσίασα, διά να δύναμαι ελευθέρως να είπω· ύψωσα τον προγονικόν μου οίκον, τον εθυσίασα διά την φιλτάτην πατρίδα· εγέννησα τους υιούς μου διά τους προσφέρω ολοκαύτωμα εις τον βωμόν της ελευθερίας της».
Στη διαμάχη του με τον κυβερνήτη Ιωάννη Καποδίστρια, ο Πετρόμπεης ουκ ολίγες φορές επισήμανε τις θυσίες της οικογένειάς του, τους στενούς συγγενείς και φίλους του, οι οποίοι έδωσαν τις ζωές τους για την ελευθερία. Αίτημά του η αναγνώριση της προσφοράς του μέσω της παραχώρησης κυβερνητικών αξιωμάτων στον ίδιο και τους συγγενείς του, καθώς και η καταβολή ενός ποσού αντίστοιχου των θυσιών του προς την πατρίδα. Οι Μαυρομιχαλαίοι, άλλωστε, είχαν διαθέσει την περιουσία τους για τη χρηματοδότηση του αγώνα, γεγονός το οποίο τους ανάγκασε να δανείζονται από ιδιώτες μετά την Απελευθέρωση, προκειμένου να συντηρηθούν.
«Μακράν από Σε, φιλτάτη Πατρίς, το φάσμα των φατριών», έγραψε ο Πετρόμπεης στη Διαθήκη του. Όντας υπέρμετρα φιλόδοξος ο ίδιος, ενεπλάκη πολύ γρήγορα στις διεργασίες για τη συγκρότηση πολιτικών οργάνων κατά τη διάρκεια της Επανάστασης. Τάχθηκε με το μέρος των στρατιωτικών κατά τον Α΄ Εμφύλιο, έχοντας το αξίωμα του Προέδρου του Εκτελεστικού, ενώ στον Β΄ Εμφύλιο παρέμεινε αδρανής στη Μάνη και στο Ναύπλιο. Παρότι υποστήριξε με ζήλο τον Ιωάννη Καποδίστρια τον πρώτο καιρό της διακυβέρνησής του, άλλαξε τη στάση του απέναντί του, όταν εκείνος δεν ικανοποίησε πλήρως τα αιτήματά του.
«Πατρίς μου, επί του Ιωάννου Καποδιστρίου άπασα η οικογένειά μου και οι περί αυτήν εδοκίμασαν αδίκους καταδρομάς, περιφρονήσεις, φιλακισμούς. Εις τούτο δεν θέλω ούτε εις εμέ ανήκει να δικαιώσω εμαυτόν· κρίνουσι περί τούτου οι απαθείς Έλληνες, και εις αιώνας θέλει κρίνει η αμερόληπτος ιστορία. Τας παραλόγους περιφρονήσεις και τους αδίκους φιλακισμούς υπέφερα με στοϊκήν απάθειαν», ανέφερε περιγράφοντας την αντιμετώπισή του από τον Κερκυραίο κυβερνήτη. Στην κατηγορία του Καποδίστρια πως «είκοσι πέντε είσθε οι φθορείς του έθνους», ο Μαυρομιχάλης απάντησε: «Αλλ’ αυτούς τους φθορείς εξοχώτατε […] ηκολούθησαν όλ’ οι Έλληνες, και κατεπολέμησαν τους τυράννους των, και απετείναξαν τον ζυγόν των». Φαίνεται πως συμφωνούσε και εκείνος με την άποψη του Κανέλλου Δεληγιάννη πως οι κεφαλές της εξουσίας στην προεπαναστατική Ελλάδα κίνησαν τον μηχανισμό για τη μαζική συμμετοχή των Ελλήνων στην Επανάσταση.
Στην κηδεία του Πετρόμπεη, στις 18 Ιανουαρίου, παρευρέθηκαν όλες οι σημαίνουσες προσωπικότητες του Ελληνικού Βασιλείου. Αναγνωρίζοντας την προσφορά του στην πατρίδα, ο Όθωνας κήρυξε πενθήμερο πένθος «διά τον αποβιώσαντα Αντιστράτηγον κ. Π. Μαυρομιχάλην».
Επιμέλεια στήλης: Μυρτώ Κατσίγερα, Βασίλης Μηνακάκης, Αντιγόνη-Δέσποινα Ποιμενίδου, Αθανάσιος Συροπλάκης
