Την προηγούμενη εβδομάδα βρισκόταν στην πόλη μας η Ελληνοαμερικανίδα καλλιτέχνιδα Agni Zotis. Η κα Zotis έκανε βόλτες στα γραφικά δρομάκια της Καστοριάς αναζητώντας έμπνευση, αλλά ταυτόχρονα και σύνδεση με τις ρίζες της, καθώς κατάγεται απ’ το Δισπηλιό. Σε μια συζήτηση μαζί της, ένα ηλιόλουστο απόγευμα δίπλα στη λίμνη, μάθαμε πράγματα για τη ζωή της, την τέχνη της και την οπτική της πάνω στην παιδεία.
Η Agni Zotis είναι μια πολυμεσική καλλιτέχνιδα με έδρα τη Νέα Υόρκη, που εστιάζει στη ζωγραφική και χρησιμοποιεί το φως, τον ήχο, το video art, την performance και τα νέα μέσα στο έργο της. Το φως, ειδικά, χρησιμοποιείται από εκείνη σαν πηγή γνώσης και κατέχει εξέχουσα θέση στα έργα της που συχνά λάμπουν στο σκοτάδι. Επιπλέον, έχει ιδρύσει το MAY Kids Transform, μια ΜΚΟ με στόχο την ενδυνάμωση των νέων και των ατόμων που εργάζονται στην εκπαίδευση να εντρυφήσουν στην αυτογνωσία και την συναισθηματική νοημοσύνη. Τα εργαλεία που χρησιμοποιούν εκεί είναι η ενσυνειδητότητα, η τέχνη και η γιόγκα, τα οποία διαμορφώνουν και το όνομα της οργάνωσης (Mindfulness, Art, Yoga). «Έχει να κάνει με τεχνικές και εργαλεία που υπάρχουν από πάντα, όπως οι αρχές της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας και η Βεδική παράδοση που είναι οι αρχές της γιόγκα, όπως η αναπνοή, η ενσυνειδητότα, η χρήση του σώματος, αλλά και ο χορός, η κίνηση, η ζωγραφική, το τραγούδι. Το άλλο που κάνουμε είναι οι ασκήσεις ευγνωμοσύνης, επειδή μέσω της επιστήμης ξέρουμε ότι είναι ο ευκολότερος τρόπος να βελτιώσεις τη ζωή κάποιου».
Γεννήθηκε στην Αυστραλία από γονείς μετανάστες, έπειτα μετανάστευσε με την οικογένειά της στη Νέα Υόρκη, γύρισε για μερικά χρόνια στο Δισπηλιό και μετά επέστρεψε στη Νέα Υόρκη όπου και έμεινε. Περιγράφει τα παιδικά της χρόνια ως περίεργα λόγω των συνεχών μετακινήσεων. «Ήμουνα στην Οδύσσεια από μικρούλα, γιατί ήμουν στην Αυστραλία, Νέα Υόρκη, Ελλάδα και μετά πήγαινα από το χωριό, το Δισπηλιό, στη Νέα Υόρκη, οπότε ήτανε πολύ ακραίο, δύο πολύ διαφορετικοί κόσμοι». Έχει σπουδάσει Καλές Τέχνες και Ψυχολογία η οποία λειτούργησε ενισχυτικά στην δημιουργική της διαδικασία.
Η τέχνη υπήρχε στη ζωή της πριν καν μάθει τι είναι. «Ήταν κάτι που είμαι. Έχω δυσλεξία, οπότε για μένα ήταν πολύ πιο εύκολο να επικοινωνήσω με εικόνες. Οπότε πάντα το έκανα, απλά δεν το ήξερα σαν τέχνη, το ήξερα σαν γλώσσα μου και κάπως πώς εγώ επικοινωνώ. Δεν ήταν κάτι που ήταν διαφορετικό από μένα, πάντα ζωγράφιζα, πάντα ήταν ο χώρος που μου άρεζε πάρα πολύ, γιατί δεν χρειάζονταν οι λέξεις […] Την πρώτη φορά που ήμουν σε ένα μάθημα ζωγραφικής με αληθινό μοντέλο, είχα αυτήν την επιφοίτηση, πόσο καθαρά μπορούσα να μετατρέπω τη στιγμή αυτού που έβλεπα μέσα από μια εικόνα μιας ζωγραφιάς. Έτσι ερωτεύτηκα τρελά τη ζωγραφική, επειδή ήταν σαν μια μυστικιστική εμπειρία».
Η ίδια της η ζωή λειτουργεί ως μια από τις πολλές πηγές έμπνευσης της. Η αντίθεση και η εναλλάγη από το μικρό χωριό στην αχαλίνωτη μεγαλούπολη, απ’ την Ελλάδα στην Αμερική, βρίσκονται στο κέντρο της καλλιτεχνικής της ταυτότητας. «Έχουμε από τη μία πλευρά κάτι που δεν αλλάζει ποτέ και απ’ την άλλη μεριά είναι που όλα αλλάζουνε συνέχεια. Οπότε αυτό που κάνω στην τέχνη μου είναι να χρησιμοποιώ αρχαία γνώση, αλλά την μετατρέπω σε μια μοντέρνα έννοια που αντικατοπτρίζει τη θηλυκότητά μου τώρα, γιατί είμαι πολύ θηλυκή, γιορτάζω την θηλυκότητά μου, προερχόμενη από ένα μέρος που είναι πολύ αρρενωπό. Η Καστοριά είναι ένα πολύ παραδοσιακό, πατριαρχικό μέρος». Η επιθυμία της να γιορτάζει τη θηλυκότητα προέρχεται από τη Γη. «Η Γη είναι θηλυκή. Μας κρατάει όλους, μας αγαπάει όλους».
Μέσα στις θεματικές της βρίσκονται όλα όσα τη συναρπάζουν και διεγείρουν τη φαντασία της απ’ όταν ήταν παιδί. «Πολλές φορές λατρεύω το ότι μεγάλωσα μέσα στη φύση, δηλαδή εδώ στο Δισπηλιό, στην Καστοριά ήτανε μόνο φύση, δεν υπήρχανε πολλά λεφτά τότε στα τέλη του ’70, οπότε έπαιζα με τη φύση. Η φαντασία μου ήτανε γεμάτη από μυθολογία, με τους θεούς… Και μυστικισμό, αυτή η ιδέα της εκκλησίας και του Θεού». Την απασχολούν τα μεγάλα συμπαντικά ερωτήματα, η συνείδηση, η ύπαρξη και η φύση. Όλα αυτά τα διερευνά μέσα από τα χρώματα και τον καμβά της. «Με ενδιαφέρει το φως πώς πέφτει στη λίμνη, πώς απορροφάται, πώς αντανακλάται. Η φύση, αλλά όχι όπως είναι η φύση, μ’ αρέσει πάντα να παίρνω αυτό που βλέπω και να το κάνω διαφορετικό, δεν με ενδιαφέρει να κάνω κάτι που υπάρχει. Δεν αντιγράφω τίποτα. Πιστεύω ότι στη φύση αρέσει η μοναδικότητα. Σε κάθε δέντρο κάθε φύλλο έχει τη δικιά του στάμπα, όλοι μας, οκτώ δισεκατομμύρια κόσμος, έχουμε το δικό μας μοναδικό αποτύπωμα. Οπότε αυτό ψάχνω, την μοναδικότητα στον κόσμο. Αυτό που καταγράφω είναι ο εαυτός στη συμπαντική συνείδηση. Όταν βλέπουμε την μοριακή δομή των ανθρώπων είναι ίδια με την συμπαντική δομή, σαν να κοιτάς μέσα στα αστέρια. Ο μικρόκοσμος με τον μακρόκοσμο, οι σχέσεις ανάμεσα στα πάντα. Υπάρχει σύνδεση, παρόλο που είμαστε όλοι μοναδικοί, είμαστε όλοι συνδεδεμένοι. Αυτό είναι που με ενδιαφέρει».
Συνήθως εξερευνά τις θεματικές της με ενότητες πινάκων. «Υπάρχει ένα θέμα που το εξερευνώ μέσα από μια σειρά από πίνακες -γιατί συνήθως είναι πίνακες, μπορεί να προσθέσω βίντεο κλπ. για τις εκθέσεις- και κάθε ένας πίνακας είναι ένα κομμάτι του παζλ του θέματος […] Νιώθω σαν συλλέκτρια ενέργειας, έτσι το αποκαλώ. Μαζεύω ενέργεια, αλλά δεν την κρατάω για μένα, την βάζω στον κανβά. Η ζωή είναι τέχνη. Και για μένα είναι σημαντικό να την αποτυπώσουμε και να την μοιραστούμε και να διδάξουμε άλλους ότι μπορούν να κάνουν το ίδιο». Σύμφωνα με εκείνη, αν δεν αποτυπώσουμε τη ζωή τη χάνουμε και δεν την κατανοούμε.
Όσο κι αν αγαπά την τέχνη, η διαδρομή της δεν ήταν πάντα εύκολη. «Ο Οδυσσέας πάντα είχε εμπόδια. Δεν κάνω την τέχνη σαν χόμπι, δεν είναι κάτι που έρχεται εύκολο, αλλά είναι κάτι που αποδίδει αληθινό εαυτό, γιατί πιστεύω ότι η τέχνη είναι η μόνη γνήσια γλώσσα, έκφραση».
Έχει δεχθεί επιρροές από άλλες καλλιτεχνικές φιγούρες, ωστόσο όσο μεγαλώνει αυτές μειώνονται. Μια απ’ αυτές τις φιγούρες ήταν ο Λουκάς Σαμαράς, επίσης Ελληνοαμερικανός με καταγωγή απ’ την Καστοριά. «Ήταν κάποιος που μου προκαλούσε ενδιαφέρον και τον ήξερα τα περασμένα 30 χρόνια, γιατί μέναμε στην ίδια γειτονιά».
Βρίσκεται στην Ελλάδα τον τελευταίο ενάμιση μήνα για καλλιτεχνικές δράσεις. «Είχα μια έκθεση τον Σεπτέμβρη που την διοργάνωσε το EMBCA στο Demos Center του American College of Athens, τώρα θα έχω έκθεση τον Οκτώβριο, στις 31, στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης». Η ελληνική σύγχρονη τέχνη της προκαλεί ενδιαφέρον. «Η Ελλάδα έχει πολλές δυνατότητες. Νομίζω ότι είναι ένα κοιμώμενο όμορφο μέρος που ξυπνάει σιγά».
Αυτή τη στιγμή, το σημείο ενδιαφέροντος της έχει τοποθετηθεί στην Καστοριά και γι’ αυτό την επισκέφθηκε μετά από πολύ καιρό. «Την τελευταία φορά που ήμουνα αληθινά εδώ ήταν πριν 40 χρόνια. Ερχόμουν για ένα-δυο βράδια και έφευγα αμέσως. Είναι πρώτη φορά που έχω κάτσει πέντε μέρες […] Θέλω να κάνω κάτι σχετικό με την Καστοριά. Πιστεύω ότι ο κόσμος θα έπρεπε να ξέρει για τη νεολιθική δομή που υπάρχει, νομίζω ότι ο κόσμος θα έπρεπε να ξέρει για την πλούσια ιστορία της Καστοριάς. Με ενδιαφέρουν οι ρίζες μου». Πώς βλέπει η ίδια αυτήν τη μικρή απομονωμένη πόλη; «Σαν μια ωραία κοιμωμένη, που πρέπει να ξυπνήσει».
Σχετικά με το μέλλον της και πώς το ονειρεύεται, απαντά: «Θέλω να είμαι χρήσιμη, αυτό είναι το μόνο πράγμα που μου δίνει χαρά. Να δημιουργώ, να διδάσκω, να εκδημοκρατίζω την μόρφωση, να εκδημοκρατίζω τα μυαλά μας, αυτό θέλω να κάνω. Αυτό κάνω καλύτερα και έτσι βλέπω το μέλλον μου. Και να μαθαίνω. Συνεχώς μαθαίνω, έχω διάφορα πιστοποιητικά στην Λειτουργική Διατροφή, στο Health and Wellness Coaching, σε διάφορες πτυχές της νευροεπιστήμης, οπότε αγαπώ να μαθαίνω, να δημιουργώ τέχνη και να διδάσκω».
Η αυτογνωσία είναι για εκείνη ένα όμορφο ταξίδι και μια σημαντική πηγή νοήματος. «Το μόνο που κάνω στη δικιά μου τη ζωή είναι να ξέρω τον εαυτό μου και να μπαίνω πιο μέσα στον εαυτό μου και όσο πιο πολύ μεγαλώνω μ’ αρέσει η σοφία που έρχεται μ’ αυτό κι η σταθερότητα. Δε με φοβίζει να μεγαλώνω και σ’ αυτήν την εποχή πολλοί φοβούνται να μεγαλώσουν, δεν ξέρω γιατί. Εμένα μ’ αρέσει πάρα πολύ. Πρέπει να περάσεις τόσα στάδια. Πάλι θα μιλήσω για τον Οδυσσέα, για να φτάσει σπίτι -και για μένα σπίτι είναι ο εαυτός– έπρεπε να πάει σε πολέμους, ταλαιπωρίες κλπ. Τα έχω κάνει αυτά, έχω πολέμήσει, έχω περάσει πάρα πολλά εμπόδια. Τώρα δεν είμαι στα εμπόδια, είμαι στο σπίτι μου».
Συνέντευξη στην Νικολέτα Αποστολίδου για το Orizontes Press
Έργα της κα Zotis θα φιλοξενούνται στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης από τις 31/10 εως τις 10/11.
